25 grudnia 2014 , Imieniny: Anety, Glorii, Piotra
 
W aktualnym numerze:
  Wiadomości Sierakowickie -> Czytaj numer 12 z dnia 2014-12-01
 






 
Gwiazdka – kolędnicy – przebierańcy
Tradycje Bożonarodzeniowe na Kaszubach


Tradycja to zwyczaje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Każdy z nas potrafi wymienić kilka – od obyczajów światowych, narodowych aż po rodzinne. Niektóre dziwne, inne wzruszające, dające radość dzieciom i dorosłym. Coraz częściej jednak zdarza się, że młodsze pokolenie, wychowane w dobie rozwoju technologicznego, uważa tradycje za niemodne i przestarzałe. Panuje przekonanie, że to, co stare, należy schować do szufladki z napisem „przeszłość”, a zająć się przyszłością. Jednakże są ludzie, dla których tradycje są bardzo ważne, bo dzięki temu pamięta się poprzednie pokolenia. Zwyczaje także sprawiają, że osoby lub grupy, które je kultywują, zachowują swoją odrębność i oryginalność. Jedną z nielicznych, żyjących obecnie w Polsce grup etnicznych są Kaszubi, którzy są znani z przestrzegania tradycji i obyczajów. Z każdym okresem roku związane są jakieś zwyczaje.

Z tradycją Bożego Narodzenia wiąże się obchodzenie domów przez tak zwaną Gwiazdkę - kolędników - przebierańców - inscenizujących często dość skomplikowaną fabułę ze śpiewami i tańcami. Przebierańcy odwiedzają domostwa we wsiach od rana w Wigilię. Już z daleka słychać dzwonki, potem do domu wchodzi jako pierwszy policjant, który zapowiada przybycie Gwiazdki. Najważniejszy jest Gwiazdor, który rozdaje prezenty, ale też przepytuje z pacierza, karze i chwali. Wśród kolędników jest również Dziad z Babą, kominiarz, bocian przynoszący szczęście, Żyd z niedźwiedziem mającym przynieść siłę i urodzaj, i najbardziej rozbrykany Diabeł. Kolędnicy nie należą do spokojnych grup, które wyrecytują swoją kwestię i ładnie podziękują, wręcz przeciwnie, starają się jak najwięcej narozrabiać i napsocić gospodarzom. Bocian podszczypuje dziewczęta, wybiera jedzenie z garnków, kominiarz sadzą smaruje co ładniejsze dziewczyny, wyrzuca popiół z pieca. Diabeł zagląda w każdy kąt, podjada smakołyki, kłuje widłami domowników. Gwar i harmider czynią ogromny. Muzykant gra, Chłop z Babą tańczą. Obecnie może kolędnicy nie pozwalają sobie na nadmierne psoty, gdyż nie zostaliby wpuszczeni do domów, lecz zawsze znajdą sposób na zrobienie jakiegoś figla, bo bez tego gwiazdka nie byłaby gwiazdką. Za kolędę psotnicy otrzymują pieniądze lub różne przysmaki. Taką grupę przebierańców trudno spotkać w mieście, natomiast we wsiach w Wigilię jak najbardziej można się na nią natknąć, a wtedy nie będzie łatwo przejść obok nich niezauważonym. Kolędnicy na pewno nie odbiorą sobie przyjemności płatania figli.

Kaszubi są bardzo przyzwyczajeni do tej tradycji. Z utęsknieniem czekają na przybycie przebierańców do ich domów. Ich przyjście sprawia dużą radość dzieciom. Starszym nieraz zakręci się łza w oku, bo być może niegdyś sami zakładali strój diabła, czy dziada i chodzili od domu do domu. Niektórzy oczekują kolędników ze strachem. Mimo bałaganu, który zostawia gwiazdka po sobie, każdy chce, aby zawitała do jego domu.

Tradycje trzeba podtrzymywać, dlatego z nieco dalej oddalonych od wsi domostw po kolędników przyjeżdża samochód, aby i do nich dotarli. W niektórych rodzinach z pokolenia na pokolenie uczestniczy się w gwiazdce. Najpierw dziadek, ojciec, potem syn. Zazwyczaj przebierają się za tę samą postać. Nie obejdzie się wtedy również bez rad i wskazówek.
Wśród innych kultywowanych tradycji Bożenarodzeniowych są także zwyczaje kulinarne. Na tradycyjnym kaszubskim stole nie powinno zabraknąć „zupy brzadowej”. Inne przysmaki to potrawy postne - głównie ryby.

Miłośnicy kaszubszczyzny pragną przywrócić zwyczaj wypiekania w adwencie marchwiowych pierników. Kolacja wigilijna rozpoczyna się wraz z pojawieniem pierwszej gwiazdki. Na początku czyta się fragment Pisma Św., potem dzieli się opłatkiem. Po kolacji gospodarz zanosi opłatek również zwierzętom do obory. Zwierzęta tej nocy mówią podobno ludzkim głosem. Podobno, gdyż na Kaszubach nie można ich podsłuchiwać, bo zwiastuje to nieszczęście. Bardzo ważnym elementem świątecznym, którego nie może zabraknąć w kaszubskim domu, jest „żywa” choinka, strojona w dniu Wigilii przez najmłodszych członków rodziny.

Kaszubi kultywują tradycje i dzięki temu dzielą się swoją kulturą z innymi. Przestrzegając tradycji stawiają sobie niezniszczalny pomnik.
A. Lehmann

Wersja do druku
Wyślij znajomemu

 

 
  Czytaj - Archiwum - Komentarze - Księga Gości - Kontakt
Wiadomosci Sierakowickie - R-net 2003
 
Czytaj Archiwum Komentarze Księga gości Kontakt